Pamuk Elyafı (CO)

ELDE EDİLMESİ:

Pamuk bitkisi, nemli ve sıcak bölgelerde yetişen ve yetişme süresi 120-200 gün arasında değişen  yıllık bir bitkidir. Bu bitkiler kısa süreliğine pembe ve krem ​​rengi çiçekler açar; bu çiçekler tozlaşmanın ardından dökülür ve yerini pamuk kozası olarak bilinen meyveler alır. Pamuk kozasının içinde pamuk tohumlarının(çiğit) yanı sıra kabarık, beyaz lifler bulunur(Tohum+Lif=Kütlü). Kozalar açılıp lifler ortaya çıktıktan sonra pamuk toplanmaya hazırdır.

Pamuk, büyük mekanik hasat makineleriyle toplanır. Pamuk işleme sürecinde, lifler tohumlardan ayrılır(çırçırlama işlemi) ve daha sonra dikdörtgen balyalar halinde preslenir.

YETİŞTİRİLDİĞİ YERLER:

Pamuk tarımı ülkemizde Akdeniz Bölgesinde Adana, İçel, Hatay, Kahramanmaraş ve Antalya illeri ile Ege Bölgesinde Aydın, Manisa, İzmir, kısmen de Denizli ve Muğla illeri halkının en önemli geçim kaynaklarından birini oluşturmaktadır. Dünyada ise Çin, Hindistan, Amerika, Pakistan, Brezilya, Mısır pamuğun en çok yetiştirildiği ülkelerdir.

FİZİKSEL YAPISI:

Pamuk lifleri 3 ana bölümden oluşur.

1.KÜTİKÜL TABAKA: Kütikül tabakası, lifi saran ve hasardan koruyan ince bir balmumu ve pektin tabakasıdır.

2 .SELÜLOZ TABAKALARI: Lifin uzunluğu boyunca uzanan sarmal bir yapıda düzenlenmiş selüloz zincirlerinden oluşur.

3.LÜMEN: Lifin merkezinde bulunan bir kanaldır. Bu kanal, pamuğun gelişme sürecinde protein, şeker ve mineral çözeltileri ile doludur. Bu hücre özsuyu buharlaştığında atmosfer basıncı life baskıda bulunarak lifin içe doğru çökmesine sebep olur. Bu da pamuk lifinin karakteristik bir özelliği olan, enine kesitinin böbrek şeklini almasını sağlar. 

KİMYASAL YAPISI:

Kimyasal olarak, pamuk lifleri yaklaşık %90 selülozdan oluşur; geri kalan %10'luk kısım ise mumlar, pektin ve proteinler gibi bileşiklerden meydana gelir. 

ENİNE VE BOYUNA KESİTİ:

Pamuk lifinin mikroskop altında, boyuna kesiti bükümlü şerit görünümündedir. Enine kesiti ise böbrek şekline benzer.

FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ:

1. Ham pamuk mattır ve kremimsi beyaz renktedir.

2. İncelik ve uzunluk arasında ters bir orantı vardır. Uzun pamuk lifleri ince, kısa pamuk lifleri kalındır. Pamuk lifinin boyu 1 cm'den 7,5 cm'ye kadar değişir, Çapı ise 6-25 μm’dir

3. Yoğunluğu 1,50–1,55 g/cm³arasındadır.

4. Ticari rutubet oranın% 8,5 olarak belirlenmiştir.

5. Kopma mukavemeti 15 - 40 g/tex arasındadır. Bütün selülozik liflerde olduğu gibi, pamukta da ıslandığı zaman dayanıklılığında artma görülür. Dayanıklılık artması % 30 civarındadır.

6. Kopma uzaması % 6 - 10 arasında değişiklik gösterir.

7. Elastik özellikleri yoktur. % 2’lik elastik uzamadan sonra geri dönme % 74, % 5'lik uzamadan sonra ise % 45'tir.

KİMYASAL ÖZELLİKLERİ:

Pamuk lifi % 100'e yakın oranda selüloz içerdiğinden selülozun tüm kimyasal özelliklerini gösterir.

1. Sıcak seyreltik veya soğuk derişik asitlerden zarar görür, parçalanır. Derişik sülfürik asitte (H₂SO₄) tamamen çözünür.

2. Seyreltik bazlar pamuğa çok az etki eder. NaOH (Sodyum hidroksit) gibi kostik alkalilerde şişer ancak alkalilerden zarar görmez. Sabunlu suda defalarca yıkanabilir ve hiçbir sorun yaşanmaz. Merserizasyon, pamuklu kumaşların yoğunlaştırılmış sodyum hidroksit ile işlenmesi olarak tanımlanır; bu işlem lifleri şişirir ve kesit şekillerini yuvarlak hale getirerek su ve boya emiciliğini ve kumaş parlaklığını artırır.

3. Normal temizlik çözücülerine karşı yüksek direnç gösterir. Bakır kompleksleri, örneğin bakır amonyum hidroksit vb. maddeler tarafından çözülür.

4. 105 C’de nemini kaybeder, 115-120 C’de sararır, 180 C’de rengi kahverengimsi olur, 185-200 C’de kömürleşmeye başlar ve 300 C’de tamamen karbonize olur. Yanarken alevli bir şekilde yanar, yanık kağıt kokusu duyulur, beyaz kül bırakır. Cam tüpte yakıldığında, buharları mavi turnusol kağıdını kırmızıya boyar. 

5. Güve veya böceklerden zarar görmez.

6. Mantar ve bakterilerden zarar görür. Küfler pamuk lifleriyle beslenerek çürümeye ve zayıflamaya neden olur. Küf ve bakteriler, sıcak ve nemli koşullar altında pamukta hızla çoğalır.

7. Güneş ışığındaki UV ışınları, hava oksijeni, nem ve kirli hava koşulları altında kalan pamukta polimer bozulur. Doğrudan güneş ışığı özellikle sıcak ve çok nemli havada, pamuklu materyali etkileyerek, dayanıklılığını azaltır.

KULLANIM ALANLARI:

1. Pamuklu kumaşlar, kot pantolon, gömlek, çorap, havlu, tişört, çarşaf ve iç çamaşırı gibi ürünlerin yapımında kullanılır.

2. Pamuk elyafı yatak, yastık, yorganlarda dolgu malzemesi olarak kullanılır.

3. Pamuk elyafı tıbbi amaçlarla kullanılır.

4. Elyafın çekirdek üzerinden soyulmasıyla elde edilen pamuk linterleri kağıt sanayisinde kullanılır

5. Pamuk çekirdeği yağ ve yem sanayisinde kullanılır.

TEKSTİLDERSHANESİ

Tülay PASLIOĞLU