POLİAMİD (NYLON) ELYAFI(PA) 

POLİAMİD→YAPAY LİF→SENTETİK LİF

ELDE EDİLMESİ: 

Nylon dünyada üretilen ilk sentetik liftir. Naylon lifi ilk olarak kadın çoraplarının üretiminde kullanılmıştır. Çeşitli amaçlar için üretilen pek çok polyamid türü olsa da; polyamid lifleri içinde en çok üretilen ve tüketilen iki tür naylon 6.6 ve naylon 6’dır.

Naylon 6.6’nın başlangıç maddeleri adipik asit (C₆H₁₀O₄) ve heksametilen diamindir(C₆H₁₆N₂).  Adipik asit ve heksametilen diaminde 6’şar karbon atomu bulunması nedeniyle bu nylon elyafı 6.6 olarak adlandırılır.

Bu başlangıç maddeleri etil alkol içinde ısıtıldığında naylon 6.6 tuzu oluşur. Bu tuzun sudaki çözeltisi basınç altında buhar verilerek havasız bir ortamda 215-220 °C’de tutulduğunda polimerleşme başlar.

Polimerizasyon derecesi istenilen seviyeye ulaştığında % 1 oranında asetik asit eklenerek polimerizasyon durdurulur. Süt beyaz renkte olan ve katılaşan naylon 6.6 polimeri küçük parçalar şeklinde kesilerek, yumuşak eğirme yöntemine göre filament hâline getirilir.

Naylon 6’nın başlangıç maddesi 6 karbonlu amino kaproik asittir; (NH2(CH2)5COOH). Bu madde 260 °C de basınç altında ve katalizör olarak naylon 6.6 tuzu kullanılmak kaydıyla polimerleştirilir. Naylon 6 polimeri 220 °C’de eritilerek yumuşak eğirme yöntemi ile filament hâline getirilir.

ÜRETİLDİĞİ YERLER:

Naylon elyaf (poliamid), başlıca Çin, Güney Kore ve İtalya gibi ülkelerdeki büyük kimya tesislerinde üretilmektedir. Türkiye'de ise İstanbul, Bursa, Gaziantep ve Isparta'da poliamid/naylon elyaf ithalatı ve üretimi yapan firmalar bulunmaktadır.

Enine Kesit: Genellikle yuvarlak veya hafif düzensiz bir yapıya sahiptir. Üretim sürecinde kullanılan düze deliğinin şekline bağlı olarak kesit şekli farklılık gösterebilir, ancak standart naylon lifleri ve dairesel kesitlidir.

Boyuna Kesit: Pürüzsüz, düz, çubuk benzeri bir görünüme sahiptir. Parlak bir yüzeyi vardır ve mikroskop altında yüzeyinde belirgin bir kıvrım bulunmaz.

FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ:

1. Nylon elyafı tüm tekstil lifleri arasında mukavemeti yüksek olanlardandır. Kuru mukavemeti 4-9 g/denye  arasındadır. Islak mukavemeti kuru halinin yaklaşık %90'ına ulaşır. Nylon 6.6, Nylon 6'dan daha yüksek çekme mukavemetine sahiptir.
2. Aşınmaya karşı son derece dayanıklıdır, Nylon 6.6, Nylon 6 liflerine göre yaklaşık %33 daha fazla aşınma direncine sahiptir.
3. Mükemmel elastikiyete sahiptir; esnetildiğinde orijinal şekline geri döner. Nylon 6, daha düşük kristal yapısı nedeniyle Nylon 6.6'ya göre daha yüksek esnekliğe sahiptir.
4. Nemi düşük oranda emer (nem oranı %65 bağıl nemde %4-4,5  civarı). Bu, hızlı kurumasını sağlar. Nylon 6, Nylon 6.6'ya kıyasla nemi biraz daha fazla emer.
5. Yoğunluğu 1,13-1,15 g/cm³  civarındadır.
6. Naylon elyafın hava geçirgenliğine düşüktür. Nefes alabilirliği zayıftır.

KİMYASAL ÖZELLİKLERİ:

1. Naylon 6.6 kimyasal olarak nylon 6’ya göre daha dayanıklıdır ve birçok kimyasala karşı daha iyi dirence sahiptir. Bununla birlikte her iki nylon tipi de kuvvetli asitler ve oksitleyici maddelerden olumsuz etkilenebilir. Formik asit (HCOOH) nylon ve polyester elyafın ayırt edilmesinde kullanılır. Polyester elyaf etkilenmezken nylon elyaf formik asitte çözünür. Aynı zamanda nylon 6, nylon 6.6’ya göre formik asitte daha kolay ve çabuk çözünür.
2. Statik elektriklenme özelliği vardır.
3. Nylon elyafı termoplastik özellik (ısıtıldığında yumuşayan, şekillendirilebilen ve soğuduğunda yeniden sertleşen) gösterir.
4. Nylon 6 elyafı erime sıcaklığı 215 ⁰C, nylon 6.6 erime sıcaklığı 265⁰C’dir.
5. Nylon 6 ve Nylon 66, günışığına (UV ışınlarına) uzun süre maruz kaldıklarında benzer olumsuz etkiler yaşarlar, ancak yapısal farklılıkları nedeniyle direnç seviyeleri biraz değişebilir.  Nylon 66, Nylon 6'ya göre UV etkilerine ve termal bozunmaya karşı biraz daha dirençlidir. Ancak, her ikisi de güneş altında mukavemetlerini kaybederler.
6. Güve, böcek, küf ve mantarlardan etkilenmez.
7. Nylon elyafı  yavaşça yanar, erir ve damlar. Keskin, plastik bir koku yayar.  Sert, yuvarlak, siyah veya gri renkte boncuk tanesi oluşur. Çok az duman çıkarır veya duman çıkarmaz.

KULLANIM ALANLARI:

• Giyim: Naylonun en yaygın kullanım alanı kadın çorapları (monofilament) ve külotlu çoraplardır. Ayrıca spor kıyafetleri, mayo, rüzgarlık, mont dayanıklılık ve esneklik gerektiren ürünlerde kullanılır.
• Ev Tekstili: Aşınmaya dayanıklı olması ve şeklini koruması nedeniyle halı, kilim ve döşemelik kumaşlarda kullanılır.
• Teknik Tekstil: Hafif ve sağlam yapısıyla otomotiv parçalarında, hava yastıklarında, emniyet kemerlerinde ve teknik filtrelerde kullanılır. Yüksek mukavemeti nedeniyle halatlar, ağlar (balık ağları), konveyör bantları ve hortumların üretiminde yaygın olarak kullanılır.
• Aksesuar: Bavul, çanta, sırt çantası, çadır ve şemsiye gibi günlük eşyaların üretiminde naylon kumaşlar tercih edilir.

KAYNAK: TÜLAY PASLIOĞLU

TEKSTİL DERSHANESİ